همچنین ارنست هرتسفلد باستان شناس و مورخ مشهور آلمانی در کتاب « باستان شناسی تاریخی ایران» در باب ورود اولین دسته ی مسیحیان به ریواردشیر (ریشهر)  می نویسد: « وقایع اربل» نشان می دهد که مسیحیت خیلی زود در نواحی اطراف خلیج فارس ریشه دوانید. در کسکر عراق و بصره (محمره) و شوش و ریور اردشیر (ریشهر) و در ساحل غربی قطر (بحرین) مراکز مسیحیت به قدمت 325 م وجود داشت.

   بر اساس اظهارات این دو مورخ قدیم و جدید می توان نتیجه گرفت که مسیحیت از طریق دریا و از نواحی خوزستان و یا مرکز ایران در دوره ی اشکانی وارد بوشهر شده است. ظاهراً مسیحیان به دلایل نامعلومی و احتمالاً عدم سازگاری با دین رسمی اهالی بوشهر که به نظر می رسد آئین زردشتی بوده ودیگر مسائلی که اکنون بر ما پوشیده است، در ریشهر چندان دوام نیاوردند و از آنجا توسط قایق و کشتی های کوچک عازم جزیره ی خارگ  شده اند.

   پرتغالی ها اولین استعمارگران اروپایی بودند که قدم به خاک جنوب ایران گذاشتند. با ورود پرتغالی ها به خلیج فارس و استقرار در هرمز، بندر عباس، بوشهر و ریگ، مسیحیت در جنوب ایران بعد از سال های خاموشی، حیاتی دوباره یافت. آنها مسیحیان متصلب و متعصبی بودند که مردمان شرقی را مورد تحقیر قرار داده، از هرگونه ظلم  و ستمی بر مردم بومی خودداری نمی ورزیدند.

   بعد از پرتغالی ها، هلندی ها در زمان شاه عباس اول صفوی،  بعد از ورود به قشم و بندر عباس و بعد اصفهان، توانستند مسیحیت را در شیراز و بوشهر و کرمان رواج دهند.

   بعد از آن در زمان قاجاریه (فتحعلی شاه قاجار) کشیش انگلیسی به نام (هنری مارتین) به دستور سرجان ملکم وارد بوشهر می شوند تا مسیحیت را رواج دهند. بعد از انگلیس نوبت به دولت فرانسه می رسد.

   اما در زمان سلطنت ناصرالدین شاه، دوران شکوفایی و رونق اقتصادی و تجاری ارامنه رو به افول نهاد و تعداد نفوس آن ها کاهش یافت.

منبع تحقیق: کتاب عیسویان در بوشهر، نوشته عبدالکریم مشایخی

                                                                    سمیرا بهزادی