آئین زروان یا زروانیک

  خیلی از دوستان در مورد نام وبلاگم سوال کردند در پاسخ آنها می گویم:

 اولین بار نام زروان یا زروانیک را از خویشاوندان محمدرضا بی گناه شنیدم که می گفت: محمدرضا اسم پسرش را که در کانادا بدنیا آمده گذاشته « زروان».

 وقتی این اسم را شنیدم رفتم بدنبال معنی و ریشه لغت آن. برام تازگی داشت، شاید بعد از آن بود که بیشتر در مورد ادیان علاقمند شدم. و نام وبلاگم را زروانیک گذاشتم.

   آنچه ازپیش روی شما خواهد گذشت خلاصه تحقیقاتم در مورد ادیان است، باشد که مقبول نظر دوستان اندیشمند واقع شود.

                                                               سمیرا بهزادی

   زروان یک مکتب است که دیدگاه فیلسوفان معاصر در باب خدا و زمان و مکان و قدیم و جدید بودن آن بحث می کند.

   این آئین دین تازه ای در مقابل کیش زرتشتی محسوب نمی شد بلکه بیشتر یک طرز تلقی دیگر از مساله خیر و شر بود و نوعی مذهب، کلامی در آئین مزدیسنان به شمار می آمد.

   زروانی ها همواره یک فرقه زرتشتی تلقی می شده اند چنانکه در اوایل دوران ساسانی هم قول آنها در باب «زروان اکرانه» با اعتقاد به ثنویت اخلاقیِ خیر و شر منافات نداشت و مبارزه دایم بین خیر و شر را نفی نمی کرد.

   البته یک تفاوت عمده بین این تعلیم با آنچه امثال کریتر و آذرپد تعلیم می کردند، ظاهراً در مساله جبر و اختیار بود آئین کرتر و آذرپد مبنی بر اعتقاد به آزادی و اختیار انسان بود و نزد آنها حتی «انگره مینو» نه از روی طبع بلکه از روی اختیار به شر گرائیده بود، در صورتیکه زروانیان در مقابل مشیت زروان که اصل خیر و شر هر دو مخلوق و مولود او به شمار       می آمدند، حدی نمی دیدند و اعتقاد آنها به وجود خدایی مافوق خیر و شر طبعاً به قبول نوعی جبر منتهی می شد. در هر حال مقارن روی کار آمدن ساسانیان این مذهب مخصوصاً در نواحی غربی ایران تفوقی داشت  و البته سابقه آن در جامعه مزدیسنان به دوران اشکانیان و حتی قبل از آن می رسید.

   سابقه این مذهب در بین مزدیسنان به دوره های قبل از ساسانیان می رسید و البته ترک ورد قطعی و نهایی آن حاجت به زمان داشت که تا قبل از عهد خسرو انوشیروان کسانی هم بودند که به طور بارزی تمایلات زروانی نشان دادند یا بدان منسوب شدند. از جمله یزدگرد دوم که ظاهراً برای مقاومت در مقابل نفوذ موبدان گرایش به تسامح مذهبی داشت و جهت جلوگیری از مسیحیت به ترویج کیش زروانی پرداخت.

   خسرو انوشیروان با حمایت و ترویج آئین اکثریت موبدان، مذهب زروانی را نیز مثل مذهب مزدکی و مانوی به شدت تعقیب کرده است.

   زروانیه یکی از فرقه های مزدایی در دوره ساسانی است، مانی که در قرن سوم میلادی ظهور کرد، چون می خواست گفتار خود را با اعتقاد زردشتیان زمان خود موافق کند، خدای بزرگ را زروان نامید، در شاهنامه فردوسی، معادل اصطلاح زروان کلماتی از قبیل: بخت، روزگار، چرخ و سپهر، بکار رفته که می توان آنها را مترادف زروان دانست.

   جان ناس صاحب جامع ادیان می گوید: ( عده کثیری از مغان و پیشوایان در قرن چهارم قبل از میلاد مبدئی جدید و اصلی نو وضع کردند که شبیه است به نظریه جسمانی جدیدی که در فلسفه بوجود آمد ولی اکثریت زرتشتیان آن را نپذیرفته مردود دانستند، به زعم این فرقه آن هر دو نیرو یعنی موجد خیر و موجد شر اهورامزدا و انگرامئی نیو، از یک منبع ازلی واحدی که مبداً جهان است به نام «زروان» موسوم می باشد ترواش کرده و او همان «مکان و زمان» است به این قیاس گرچه یزدان و دیو در طول زمان متساوی و همتراز گردیدند ولی عاقبت فتح و غلبه نصیب اهورامزدا خواهد بود پس مخالفت و دشمنی با شر مهمترین وظیفه هر آدم نیک کردار و نیکو پندار خواهد بود).

 تاریخ ادیان و مذاهب در ایران; عباس قدیانی

 لغت نامه دهخدا

 اساطیر ایران باستان; عصمت عرب گلپایگانی

                                                      سمیرابهزادی